Թրքական «Հուրրիէթ» անգլերէն օրաթերթի հայազգի լրագրող Վերջիհան Զիֆլիօղլուի հարցազրոյցը

by on 2010/01/27  •  In ԶԼՄ-ներում

Թրքական «Հուրրիէթ» անգլերէն օրաթերթի հայազգի լրագրող Վերջիհան Զիֆլիօղլու, 25 Յունուար 2010-ին հետեւեալ գրաւոր հարցազրոյցը ունեցաւ ՀՅԴ Բիւրոյի Հայ Դատի եւ քաղաքական հարցերու գրասենեակի պատասխանատու Կիրոյ Մանոյեանի հետ։ Հարցազրոյցի աղճատուած ու կտրատուած տարբերակը թերթի կայքին վրայ լոյս տեսաւ 26 Յունուարի ուշ երեկոյեան (տե՛ս աւելի վարը)։ Ստորեւ՝ հարցազրոյցի ամբողջութեան բնագիրը։ Զիֆլիռղլու իր հարցումները ուղարկած էր լատինատառ հայերէնով։ Պատասխաններն ալ հայերէն էին։ «Հուրրիէթ»ի կայքին վրայ տակաւին լոյս չէ տեսած հինգ ժամ առաջ ուղարկուած անգլերէն բողոքը՝ որ կը ներկայացնենք վերջաւորութեան։

— Պարոն Մանոյան ինչպէս գիտէք թէ այս գիշեր [Հայաստանի] նախագահը դարձեալ միատեղուեցաւ Ալիեւի հետ, Ռուսաստան… Առաջին հանդիպումներու ընթացքին յայտարարումներն այն էին, որ Ղարաբաղի հարցի շուրջ դրական քայլեր կը նետուին երկու կողմէ եւս, այդ օրուընէ այսօր ի՞նչեր փոխուեցաւ ըստ ձեզի։

= Այսօրուայ յայտարարութիւնը՝ Ռուսաստանի արտաքին գործոց նախարարին կողմէ, բանակցութիւնները դրական ներկայացնելու փորձ է, քան վկայութիւն՝ իրական առաջընթացի մասին։ Չի կրնար պատահիլ, որ Ադրբեջան հրապարակաւ ռազմատենչ եւ բացարձակապէս մերժողական յայտարարութիւններ ընէ՝ յատկապէս Ղարաբաղի կարգավիճակը Ադրբեջանէն դուրս ըլլալու դէմ, իսկ բանակցութիւններու ընթացքին այդ հարցի մասին դրական արտայայտուի։ Իսկ մինչեւ, որ Ադրբեջան չընդունի որ Ղարաբաղի կարգավիճակը կրնայ Ադրբեջանի կազմէն դուրս ըլլալ՝ իրական առաջընթաց չի կրնար տեղի ունենալ։

— Վերջին հանդիպումի ընթացքին իսկ հարցին լուծման մասին քայլեր չառնուեցան, այն ատեն ինչո՞ւ են այս հանդիպումները։

== Բանակցութիւնները օգտակար են, որովհետեւ այլընտրանքը պատերազմ է. թէ՛ կողմերը եւ թէ՝ միջնորդները պատերազմ չեն ուզեր այս պահուն։ Ադրբեջան ռազմատենչ յայտարարութիւններ ընելէ կը դադրի եւ պատերազմ կը սկսի այն օրը, երբ գիտնայ որ յաղթելու 51 տոկոս հաւանականութիւն ունի։

— Սարգիսեանի կառավարութիւնը ի՞նչ տեսակի սխալներ գործեց… Բոլոր դժուար կացութիւնների մէջ Սարգիսեանը կը տեսնենք Մոսկուա… Ասկէ ի՞նչպէս պիտի տուժէ Հայաստանը։ Ինչո՞ւ Հայաստանը միշտ վստահած է ու կը վստահի Արեւմուտքի ու Ռուսաստանի։

= Ռուսաստանը Հայաստանի ռազմավարական գործընկերն է. այդ գործընկերութիւնը հիմնուած է 1997-ին ստորագրուած եւ 1998-ին ուժի մէջ Հայաստան-Ռուսաստան պայմանագրին վրայ, որ բանակցեր եւ ստորագրեր է Հայաստանի առաջին նախագահ Լեւոն Տէր Պետրոսեանը, երբ Թուրքիոյ հետ իր բանակցութիւնները ոչ միայն արդիւնք չտուին, այլ՝ Թուրքիան շարունակեց սպառնալիք ըլլալ Հայաստանի։ Հայաստան-Ռուսաստան ռազմավարական դաշինքին հիմքը Հայաստանի նկատմամբ Թուրքիոյ ներկայացուցած սպառնալիքն է։

— Թէ՛ Ռուսաստանը, թէ Արեւմուտքի եւ թէ Թուրքիան ի՞նչեր կ՚ակնկալեն «Ղարաբաղի հարցի լուծում» բառերով։ Իսկ հայ աշխարհը ի՞նչեր կը սպասէ Ղարաբաղի մասին…

= Թուրքիան «Ղարաբաղի հարցի լուծում» ըսելով կը հասկնայ հարցին լուծումը այնպէս՝ ինչպէս Ադրբեջանը կ՚ուզէ, այսինքն՝ ամէն ինչ՝ Ադրբեջանին։ Ռուսաստանն ու Ամերիկան կը հասկնան, որ հարցը չի կրնար լուծուիլ, եթէ սովետական սահմաններով Լեռնային Ղարաբաղը մնայ Ադրբեջանի մէջ։ Հայ աշխարհին մէջ կան տարբեր պատկերացումներ Լեռնային Ղարաբաղի սովետական սահմաններէն դուրս հայկական հողերու մասին. այլապէս՝ ոչ ոք կը պատկերացնէ որ Ղարաբաղը վերադառնայ Ադրբեջանի։

— Ի՞նչ կը մտածէք անցեալ օրերուն Թուրքիայի բարձրացուցած բողոքներու մասին Հայաստանի վերաբերեալ (Սահմանադրական դատարանի որոշումը), Թուրքիան առաջին անգամ ինքը ըսաւ թէ մենք նախապայմաններ չենք ընդունիր։ Ըստ ձեզի ինչո՞ւ նոյն Թուրքիան Հայաստանի առջեւ կը դնէ Ղարաբղի հարցը իբր նախապայման։

= Հայաստանի Սահմանադրական դատարանի մասին Թուրքիոյ դժգոհութիւնը պարզապէս փորձ է ծածկելու այն իրականութիւնը, որ մինչեւ այսօր ինք ոչ մէկ քայլ առած է Հայաստան-Թուրքիա արձանագրութիւնները վաւերացնելու ուղղութեամբ։ Խախտելով թրքական օրէնսդրութիւնը, խորհրդարանի արտաքին յարաբերութիւններու յանձնախումբը հարցը չէ քննած եւ յանձնախումբի նախագահն ու փոխ-նախագահը կը յայտարարեն, որ պիտի չքննեն՝ մինչեւ որ Ղարաբաղի հարցով առաջընթաց ըլլայ։ Վերջերս լուր տարածուեցաւ, որ իբր թէ այս օրերուն յանձնախումբը գաղտնի քննած է հարցը, բայց թրքական օրէնքը կը պահանջէ, որ յանձնախումբը իրեն յանձնուած հարցի մը մասին իր տեսակէտը տայ 45 օրուան ընթացքին։ Այդ 45 օրը շատոնց անցաւ, եւ եթէ նոյնիսկ իրական է որ վերջերս յանձնախումբը գաղտնի քններ է հարցը, օրէնքը կը պահանջէ որ իր տեսակէտը յայտնէ յանձնախումբը, իսկ այսօր տակաւին յայտնի չէ յանձնախումբի տեսակէտը։ Թուրքիոյ իշխանութիւնները արձանագրութիւնները ստորագրելէ առաջ, ընթացքին եւ յետոյ անընդհատ յայտարարած են, որ արձանագրութիւնները պիտի չվաւերացնեն՝ մինչեւ Ղարաբաղի հարցը լուծուի։ Այդպէս ալ կ՚ընեն. Հայաստանի իշխանութիւնները նոր միայն սկսեր են տեսնել ու հասկնալ այս նախապայմանը…

— Ըստ ձեզի, Ղարաբա՞ղն է իսկական նախապայմանը, թէ ոչ՝ ցեղասպանութեան հարցը. ի՞նչ կը խորհիք։

= Թուրքիոյ իշխանութիւններուն համար Ղարաբաղը իսկական նախապայման է, մի քանի պատճառներով։ Թուրքիոյ Ազգային անվտանգութեան խորհուրդը Հայաստան-Թուրքիա արձանագրութիւններուն իր համաձայնութիւնը տուած է՝ միայն այդ նախապայմանով։ Թուրքիոյ իշխանութիւններուն համար Հայաստան-Թուրքիա յարաբերութիւններ հաստատելը այլեւս առաջնահերթութիւն չէ, որովհետեւ այլ խնդիրներ դարձան առաջնահերթ՝ արտաքին եւ ներքին քրտական նախաձեռնութիւն, բանակին հետ հարցեր, եւայլն։ Թուրքիոյ տեսանկիւնէն այսօր կարեւոր է աշխարհին ցոյց տալ, որ Հայաստանի հետ ինչ որ փրոսես (գործընթաց) կայ, որպէսզի ըսէ՝ դուք մի խառնուիք, թէ ոչ կը խանգարէք մեր գործընթացը։

— Թուրքազգի լրագրողներէն ոմանք բողոք բարձրացուցին կառավարութեան դէմ, ըսելով թէ կառավարութիւնը կը փնտռէր առիթ մը, որ աւրէ փրոթոքոլները… Ի՞նչեր են ձեր մտածումները թուրք լրագրողներու բողոքին դէմ…

= Այդպէս ըսող լրագրողները ճիշտ կ՚ըսեն. Թուրքիոյ իշխանութիւնները Հայաստանի Սահմանադրական դատարանի որոշումը որպէս պատրուակ, որպէս առիթ կը փորձեն օգտագործել՝ արդարացնելու համար յառաջիկայ ամիսներուն արձնագարութիւնները չվաւերացնելը։

— Դէպի Ապրիլ ի՞նչեր տեղի պիտի ունենան ըստ ձեզի սահմանի բացման կամ հայ-թուրք յարաբերութիւններու վերաբերեալ։ Ապրիլ ամիսը խորհրդանիշ մը կրնա՞յ հանդիսանալ։ Ամերիկայի որոշումը այս տարի ի՞նչ պիտի ըլլայ ըստ ձեզի։ Օպամայի արտասանելիք բառերը կարեւո՞ր են թէ՝ ոչ։

= Թուրքիան պատրաստ չէ մինչեւ այս տարուան ապրիլ՝ Ցեղասպանութեան 95-ամեակը, վաւերացնել Հայաստան-Թուրքիա արձանագրութիւնները. բայց չի բացառուիր, որ ինչ-որ քայլերով փորձեն Հայաստանին ու աշխարհին համոզել, որ կը պատրաստուին վաւերացնելու, առաջքը առնելու համար յատկապէս Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներու կողմէ Հայոց ցեղասպանութեան ճանաչման վերահաստատումին։ Օպամայի բառերը կարեւոր են, բայց մեր տեսանկէտով Հայաստանի եւ հայութեան համար աւելի կարեւորը այս արձանագրութիւններէն ձերբազատուիլն է։ Այդ մէկը արդէն կը դիւրացնէ Օպամայի յայտարարութիւնը։

— Ուրիշ հարց մը ձեզի. Թուրքիայի մէջ վիճաբանութիւնը այն է, որ դաշնակցականներու արխիւը չի բացուիր պատմաբաններուն, որովհետեւ այդ արխիւները մէջտեղ պիտի հանեն իրողութիւններ… Ըստ ձեզի ինչո՞ւ Պոսթոնի եւ Երուսաղէմի արխիւները մինչեւ այսօր բացուած չեն եւ ինչեր տեղի պիտի ունենան դէպի Եղեռնի հարիւրամեակին։

= Արխիւներու մասին նման բաներ ըսողները կամ պատմութենէ տեղեակ չեն եւ կամ՝ պարզապէս չարամտօրէն կ՚ըսեն ինչ որ կ՚ըսեն։ Կարծես թէ՝ պատմութիւնը, իրականութիւնը՝ Դաշնակցութեան արխիւներու մէջ է միայն եւ ոչ թէ այն բոլորի ինչ թէ՛ ականատեսները ըսեր են, թէ տարբեր պետութիւններու արխիւները եւ թէ՝ Ցեղասպանութեան գլխաւոր ճարտարապետ Թալէաթի նօթատետրը… Դաշնակցութեան արխիւները ի՞նչ կրնան մէջտեղ հանել, որ մինչ այժմ յայտնի չէ։ Փաստը այն է, որ հազարաւոր տարի իր հայրենի հողին վրայ ապրած ժողովուրդը այսօր այդտեղ չէ, որովեհետեւ Օսմանեան Թուրքիոյ կառավարութիւնը ծրագրեց եւ գործադրեց Ցեղասպանութիւնը. ատոր անունը տեղահանութիւն թէ ուրիշ բան դնեն՝ իրականութիւնը չի փոխուիր։ Դաշնակցութեան արխիւներէն առաջ՝ պէտք է բացուին Թուրքիոյ պետական բոլոր արխիւները, ներառեալ բանակին արխիւները, որոնք մինչեւ այսօր փակ կը մնան։ Դաշնակցութեան արխիւներուն մէջ ինչ որ կը վերաբերի Հայաստանի 1918-1920 տարիներու հանրապետութեան, արդէն մաս կը կազմեն Հայաստանի ազգային արխիւին։ Երուսաղէմ տեղափոխուած արխիւները Դաշնակցութեան արխիւները չեն։
100-ամեակէն առաջ կայ 95-ամեակը եւ մինչեւ 100-ամեակ երկարող հինգ տարիներ. պէտք չէ շատ արագ անցնիլ անոնց վրայէն։ Թուրքիան հայկական ցունամին մի քանի տարիով կրցաւ յետաձգել՝ Հայաստանի իշխանութիւններու գիտակից կամ անգիտակից մեղսակցութեամբ, բայց այդ ժամանակն ալ շուտով կ՚անցնի։ Թուրքիան ի վերջոյ պէտք է ընդունի եւ ճանչնայ իր իրական պատմութիւնը։

— Սարգիսեանի կառավարութիւնը ինչո՞ւ վերջին ամիսներուն իր դիրքը փոխեց Թուրքիայի հանդէպ։ Իշխանափոխութիւնը ազդեցութիւն ունեցա՞ւ թէ՝ ոչ։

= Իշխանափոխութեան հաւանականութիւնը կրնայ իր ազդեցութիւնը ձգած ըլլալ, բայց համոզուած եմ, որ Սերժ Սարգսեանը կ՚ուզէր ցոյց տալ որ ինք պիտի յաջողի հոն ուր նախորդ երկու նախագահները չեն յաջողած, բայց արդէն սկսեր է համոզուիլ, որ Թուրքիան տակաւին իսկապէս չէ փոխուած, առնուազն՝ չէ փոխուած Հայաստանի եւ հայութեան հետ իր կեցուածքին մէջ։ Իմ կարծիքով, ճիշտ այնպէս ինչպէս Հայաստանի առաջին նախագահը կ՚ուզէր ցոյց տալ, որ Հայաստանի կողմէ «ճիշտ» քաղաքականութիւն վարելու պարագային՝ կարելի է Թուրքիոյ հետ լեզու գտնել, բայց վերջաւորութեան համոզուեցաւ, որ այդպէս չէ եւ ստիպուած ռազմավարական գործընկերութեան դաշնագիր ստորագրեց Ռուսաստանի հետ, նոյն ձեւով ալ Սերժ Սարգսեանը սկսեր է հասկնալ, որ Թուրքիան կը շարունակէ սպառնալիք մնալ Հայաստանի համար։

Dashnak official warns of war if Azeri, Armenia talks fail

Tuesday, January 26, 2010
Vercihan ZİFLİOĞLU
ISTANBUL – Hürriyet Daily News

A deadlock in peace talks between Armenia and Azerbaijan might lead to new conflicts in the region, warned a senior official from the far-right Armenian Revolutionary Federation, or Dashnaktsutyun Party.

While praising the international negotiators for their active role in talks, Giro Manoian said that neither Armenia nor Azerbaijan now desire to engage a new war. His warning came a day after the presidents of Azerbaijan and Armenia held their fifth meeting for a peace agreement in the Russian resort city of Sochi, as Moscow pushes the sides to resolve their longstanding conflict over the Nagorno-Karabakh region.

Nagorno-Karabakh is an enclave in Azerbaijan that has been occupied by Armenian forces since the end of a six-year conflict that left about 30,000 people dead and 1 million displaced before a truce was reached in 1994. The region’s unilateral independence is not recognized by the international community. The presidents of Armenia and Azerbaijan have been negotiating on the issue under the OSCE, but little progress has been made in the talks.

When reminded of the positive picture drawn on the solution to the Karabakh problem in previous months, Manoian said he believed that was done to mislead the public. He also said that Turkey perceived the Karabakh problem differently than Russia, the United States and other Western nations. “When a solution to the Karabakh problem is mentioned, Turkey perceives it as returning the whole Karabakh to Azerbaijan. However, Russia and the United States are aware of the sensitivity of the problem,” he told the Hürriyet Daily News & Economic Review in an e-mail interview.

Armenia’s Constitutional Court recently published a decision affirming the constitutionality of the protocol, angering Ankara because the decision stipulated that the agreements must not violate a part of Armenia’s declaration of independence that calls for recognition of the deaths of Armenians in 1915 as “genocide.”

According to Manoian, Turkey has tried to use the court’s ruling for its own good. “[Turkey] is not genuine on normalizing ties with Armenia. It is trying to build an image of a country that moves toward consensus. That is all.”

This time… from an Ethnic Armenian reporter at Hurriyet

Jan 27, 2010

Unfortunately, as expected, my long written interview with Vercihan ZİFLİOĞLU has been distorted to a point of being unrecognizable. As I had told her beforehand, I’ll publish the whole interview here, in Armenia. I never threatened or warned of war.

In answering to the question: “Even during the last meeting there were no new steps towards the resolution of the [Karabagh] issue, then why have these meeting?”, I responded: “The negotiations are beneficial, because the alternative is war. Neither the sides [to the conflict], nor the mediators want war at this moment. Azerbaijan would stop from making war mongering statements and would start war the day it knows it has 51 percent chance of winning.”

If this response of mine has been interpreted as “warning of war,” I leave it to the readers’ imagination how distorted my other responses are.Unfortunately this is another bad experience I’ve had with the Turkish media.

Giro Manoyan

P.S. The Hurriyet website has so far not posted my above comment to their story, more that four hours after I sent it.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *