Ցեղասպանության ճանաչումը դեռ վերջը չէ

by on 2013/04/19  •  In In the media, Interviews

Ընդամենը երկու տարի է մնացել ցեղասպանության 100-ամյակին: Հայոց ցեղասպանության միջազգային ճանաչման և դատապարտման գործընթացը խթանելու և 100-րդ տարելիցին նվիրված միջոցառումները համակարգելու նպատակով դեռ 2011 թ. ապրիլի 23-ին ստեղծվեց պետական հանձնաժողով: Հանձնաժողովը ղեկավարում է ՀՀ նախագահ Սերժ Սարգսյանը: Ի՞նչ աշխատանքներ են տարվել հանձնաժողովի ստեղծումից ի վեր, որքանո՞վ են դրանք արդյունավետ: Ի՞նչ ուղղությամբ է հանձնաժողովն աշխատելու մինչև 2015 թ.` Հայոց ցեղասպանության 100-ամյակը: Այս և այլ հարցերի շուրջ զրուցում ենք հանձնաժողովի անդամ, ՀՅԴ Բյուրոյի Հայ դատի և քաղաքական հարցերի գրասենյակի պատասխանատու Կիրո Մանոյանի հետ:

-Պարոն Մանոյան, ինչպե՞ս եք գնահատում հանձնաժողովի` մինչև հիմա կատարած աշխատանքը:

– Պետական հանձնաժողովն իր աշխատանքները սկսելուց հետո գումարել է երկու ժողով, հաջորդը նախատեսված է հրավիրել մայիսի վերջին: Մինչ հիմա կատարված աշխատանքները հանձնաժողովի քարտուղարության կողմից տակավին մեծ արձագանք չեն ստացել: Բայց կարևոր նախաձեռնություններ կան: Օրինակ ցեղասպանության թանգարան-ինստիտուտի շենքի ընդլայնումը կամ մի քանի շաբաթ առաջ Երևանում կայացած հանձնաժողովին կից փորձագետների գիտաժողովը, որի անդամները ևս իրենց տեսակետները հայտնեցին, թե պետական հանձնաժողովն ինչ խնդիրներ պետք է առաջ քաշի: ՀՅԴ-ն կարծում է, որ ցեղասպանության 100-ամյակը պետք է նոր, հատուցման և Հայաստանի ու հայության իրավունքների ձեռքբերման փուլի սկիզբ դառնա: Փոխհատուցման հարցն առաջնային է, բայց այդ ուղղությամբ բավարար աշխատանք տարված չէ, ես առաջին հերթին նկատի ունեմ երկրի քաղաքական ղեկավարությանը: Թուրքիան և ամբողջ աշխարհը պետք է հասկանան, որ Թուրքիայի կողմից Հայոց ցեղասպանության ճանաչումն ինչ-որ բանի վերջ չի կարող լինել, այն ընդամենը կարող է ինչ-որ բանի սկիզբ լինել: Թեև հատուցման հարց արծարծելու համար անպայման չէ, որ Թուրքիան ճանաչի ցեղասպանությունը:

-Ձեր կարծիքով Անկարան մինչև 2015 թվականը դա կանի՞:

– Ոչ: Թուրքիան այն պետությունը չէ, որը կունենա ինքնավստահություն ցեղասպանության պատասխանատվությունն ստանձնելու համար: Մենք Թուրքիային համարում ենք ոչ միայն Օսմանյան կայսրության իրավաժառանգորդ, այլև նույն ցեղասպանության վերջին հանգրվանի իրականացնող: Առանց ցեղասպանության չէր լինի այսօրվա Թուրքիան: Դա մեր գնահատականը չէ, այլ Թուրքիայի որոշ ղեկավարների հրապարակավ տված գնահատականը: Այսօրվա Թուրքիան ունի պատախանատվություն, պարտավորություններ և անհրաժեշտ է, որ նա ընդունի դրանք, որպեսզի ի վերջո մենք կարողանանք խաղաղ գոյակցել:

-Կարծիք կա, որ այսօր ցեղասպանության ճանաչման հարցը փակուղում է: Համակարծի՞ք եք:

Համամիտ չեմ: Շատ պետություններ արդեն ճանաչել են Հայոց ցեղասպանությունը, դա բավարար է, որպեսզի համարենք, որ արդեն կարող ենք անցնել հաջորդ փուլ: Ոչ մի տեղ չի նշվում, թե ասենք պետք է 50 պետություն ճանաչի, որպեսզի ցեղասպանությունը ճանաչված համարվի: Իհարկե, կան պետություններ, որոնց կողմից ճանաչումը հավելյալ ճնշում կլինի Թուրքիայի վրա: Ըստ այդմ` ճանաչման առումով աշխատանքները պետք է շարունակվեն: Մենք չենք ասում, թե վերջ` աշխատանքներն ավարտված են, պարզապես շեշտն արդեն պետք է դնել հատուցման և իրավունքների վրա:

-ՀՅԴ-ն միշտ դիրքորոշում է հայտնել, որ եթե Հայաստանի ստորագրությունը չլիներ հայ-թուրքական հարաբերությունների կարգավորման մասին արձանագրությունների տակ` Հայոց ցեղասպանության ճանաչման գործընթացը կարագանար:

-Համաձայն եմ, Հայաստան-Թուրքիա արձանագրությունների առկայությունը որոշ չափով դանդաղեցրել է ցեղասպանության ճանաչման գործընթացը, քանի որ կան մի շարք պետություններ, օրինակ ԱՄՆ-ը, Մեծ Բրիտանիան, Շվեդիան, որոնք հղում անելով Հայաստան-Թուրքիա արձանագրություններին, ասում են, թե տեսեք` Հայաստանն ու Թուրքիան փորձում են հաշտվել, մեր կողմից որևէ քայլ կարող է խանգարել դրան: Պարզ է, որ նման կեցվածքն արձանագրություններով չսկսկվեց, բայց նրանք այդ փաստն օգտագործում են որպես պատրվակ: Ընդհանուր առմամբ` Թուրքիայի նկատմամբ ճնշումն այնքան մեծ է, որ այդ երկիրն արդեն մտահոգված է և ցանկանում է ինչ-որ քայլեր ձեռնարկել 100-ամյակի կապակցությամբ: Կարծում եմ` Թուրքիային չի հաջողվի իր ժխտողական քաղաքականությունը շատ երկար առաջ տանել, հատկապես նկատի ունենալով այն հանգամանքը, որ Թուրքիայի հասարակական որոշ շերտեր ընդունում են, որ կատարվածը ցեղասպանություն է: Որքան էլ թուրքերը փորձեն ինչ-ինչ մոտեցումներ ցուցաբերել` միևնույն է` եթե դրա էությունը ժխտողականությունն է, այն շատ հեռու չի գնա:

-Ինչպե՞ս կմեկնաբանեք Թուրքիայի` հայկական սփյուռքի հետ երկխոսություն սկսելու փորձերը:

-Թուրքիան նախ փորձեց Հայաստան-սփյուռք ճեղք առաջացնել, ասել, թե Հայաստանի ժողովրդի շրջանում ցեղասպանության հարցն անկարևոր է, նրանք սոված մեռնում են, իբր ցեղասպանության հարցով մտահոգված են Լոս Անջելեսում կամ Փարիզում հանգիստ ապրող հայերը: Հայաստան-Թուրքիա արձանագրություններով պարզվեց, որ այդպես չէ: Սկսած Թուրքիայից` բոլորն էլ տեսան, որ հայրենիքում մեր ժողովուրդը շատ ավելի կարծր կեցվածք ունի, քան պատկերացնում կամ ցանկանում է տեսնել Թուրքիան: Հատկանշական է, որ նույնիսկ արձանագրություններից առաջ անցկացված հասարակական հարցումների արդյունքից պարզ դարձավ, որ Հայաստանի ժողովրդի կեսից ավելին համաձան չէ նույնիսկ հարաբերություն սկսել Թուրքիայի հետ` մինչև նա չճանաչի ցեղասպանությունը: Թուրքիայի` Հայաստան-սփյուռք բաժանման փորձը ձախողվեց: Հիմա Թուրքիան փորձում է փոխել իր մարտավարությունը և սփյուռքը պառակտել` ասելով, թե կան նորմալ հայեր, որոնց հետ կարող են խոսել, և կան ազգայնականներ, ովքեր Թուրքիայի ոչնչացումն են ուզում: Կարծում եմ` դա ևս չի հաջողվի: Չի բացառվում, որ գտնվեն մեկ-երկու փոքր խմբեր, անհատներ, ովքեր ինքնահաստատվելու համար չվարանեն Թուրքիայի հետ երկխոսության մեջ մտնել, բայց պարզ է, որ նրանք չեն կարող ներկայացնել ամբողջ սփյուռքը, հետևաբար չեն կարող եղանակ ստեղծել: ՀՅԴ մոտեցումն այն է, որ հայկական հասարակական շրջանակները, լինեն դրանք սփյուռքում, թե Հայաստանում, թուրքական համապատասխան կազմակերպությունների հետ պետք է գործակցեն միայն այն դեպքում, երբ այդ կազմակերպություններն ընդունեն ցեղասպանության փաստը:

-Պատրա՞ստ է արդյոք Հայաստանը դիմակայել Թուրքիայի հնարավոր սադրիչ քայլերին:

-Քանի դեռ հայ-թուրքական հարաբերությունների կարգավորման մասին արձանագրությունները պահվում են այնպես, ինչպես կան, այսինքն ստորագրված-չվավերացված, Թուրքիայի ձեռքին սադրանքի մեծ հնարավորություն կա: Անկախ այդ արձանագրություններից էլ պարզ է, որ Թուրքիան կդիմի տարբեր միջոցների` ցույց տալու համար, թե իբր ինչ-որ գործընթացներ կան Հայաստան-Թուրքիա հարաբերություններում: Նպատակը նվազ ճնշման ենթարկվելն է: Մենք պետք է դրան պատրաստ լինենք: Այդ առումով Թուրքիային որոշ հնարավորություններ ինքներս ենք տվել: Բացթողումը շտկելու հնարավորություն կա, մնում է քաղաքական կամքը: Մեր տեսակետն այն է, որ Հայաստանի ստորագրությունը արձանագրություններից հետ վերցվի:

Լիլիթ ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ
19.04.2013
«ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ԶՐՈՒՑԱԿԻՑ»
www.sobesednik.am

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *